علائم قطع پای دیابتی؛ از کجا بفهمیم خطر قطع پا نزدیک است؟

چند ماه پیش بیماری داشتم که با زخم کوچکی روی انگشت پایش به کلینیک آمد. می‌گفت: «چیزی نیست دکتر، فقط یه خراشه… چند روزه خوب نمی‌شه.» اما وقتی پانسمانش را باز کردیم، بوی عفونت مشخص بود و پوست اطراف زخم تغییر رنگ داده بود. همان لحظه فهمیدم که اگر دیرتر می‌آمد، شاید دیگر فرصتی برای نجات پا نبود.

واقعیت این است که علائم قطع پای دیابتی همیشه واضح نیستند. درد زیادی ندارد، گاهی حتی بیمار متوجه زخم نمی‌شود. اما زیر این «سکوت»، اتفاق‌های خطرناکی در جریان است! جریان خون کم می‌شود، عفونت پیشرفت می‌کند و بافت‌ها می‌میرند.

درمان به موقع زخم پای دیابتی، می‌تواند مسیر را کاملاً تغییر دهد. در این مقاله یاد می‌گیرید چطور زخم‌ها را زود تشخیص دهید، عوامل خطر را کنترل کنید و از فاجعه‌ی قطع عضو پیشگیری کنید.

علائم قطع پای دیابتی چیست؟

وقتی بیماری پیش می‌رود و شرایط عروقی و عصبی در پاها به حد بحرانی می‌رسد، علائمی ظاهر می‌شوند که هشداردهنده‌اند. این علائم را باید جدی گرفت، چون اغلب وقتی ظاهر شوند، زمان خیلی کمی برای مداخله باقی مانده است.

علائم شایع قطع پای دیابتی

در ادامه مهم‌ترین علائم قطع پای دیابتی را فهرست کرده‌ام:

• کاهش حس یا بی‌حسی (نروپاتی) فرد ممکن است اصلاً متوجه زخمی روی پا نشود

• درد یا سوزش شدید در پا، مخصوصاً شب‌ها

• سرد و برافروخته شدن پوست یا سردی غیرعادی

• تغییر رنگ پوست (قرمز، بنفش، آبی یا سیاه)

• زخم یا سوختگی که بهبود نمی‌یابد

• قرمزی، تورم یا التهاب محیط زخم

• ترشح بدبو یا چرک از زخم

• دیدن استخوان زیر زخم (در موارد پیشرفته)

• گانگرن یا نسج مرده (تغییر رنگ به سیاه)

سازمان بهداشت آمریکا (CDC) علائمی مثل درد، بی‌حسی، عفونت قارچی بین انگشتان، تغییر رنگ، زخم غیر‌ بهبود‌ یافته یا زخم عمقی که استخوان زیر آن دیده می‌شود را به عنوان هشدارهای جدی ذکر می‌کند.

به عبارتی، وقتی اعصاب و عروق پا آسیب دیده باشند، پا قادر نیست زخم‌ها را حس کند یا خون کافی دریافت کند تا ترمیم شود، در نهایت ممکن است به قطع عضو ختم شود.

وقتی چند علامت از این دسته‌ها با هم دیده شود، باید سریعاً به متخصص زخم یا عروق مراجعه کرد.

عوامل موثر بر قطع عضو در دیابت

قطع عضو در بیماران دیابتی معمولاً نتیجه تعامل چند عامل است، نه فقط یک علت واحد. شناخت این عوامل کمک می‌کند تا بتوانیم پیشگیری کنیم یا روند را کند کنیم.

1. گلیکوز کنترل‌نشده قند خون
   قند بالا باعث آسیب به عروق کوچک و اعصاب می‌شود، یکی از عوامل اصلی بروز زخم و پیشرفت آن.

2. نوروپاتی محیطی (عصبی)
   وقتی عصب‌های حسی آسیب ببینند، بیمار درد یا آسیب را احساس نمی‌کند و زخم‌ها دیر تشخیص داده می‌شوند.

3. بیماری عروقی محیطی (PAD)
   انسداد عروق کوچک پا باعث کاهش خون‌رسانی و تأخیر در التیام می‌شود. مطالعات نشان داده است که وجود PAD یکی از قوی‌ترین عوامل پیش‌بینی‌کننده قطع عضو است.

4. عفونت و استئو‌میلیت (عفونت استخوان)
   وقتی عفونت به استخوان برسد، درمان بسیار دشوار می‌شود و خطر قطع عضو به شدت افزایش می‌یابد.

5. ضعف مدیریت زخم و تأخیر در درمان
   زخم‌هایی که هفته‌ها یا ماه‌ها طول می‌کشند تا درمان شوند، احتمال تبدیل شدن به زخم عمیق‌تر و عفونی را دارند.

6. سابقه قطع عضو یا زخم قبلی
   کسانی که پیش‌تر زخم یا قطع عضو داشته‌اند، خطر گر ادامه دارند بیشتر است.

7. سایر بیماری‌های همراه
   بیماری‌های کلیوی، فشار خون بالا، چربی بالا، بیماری قلبی، و سیگار کشیدن نیز ریسک قطع عضو را افزایش می‌دهند.

8. سطح شدت زخم (طبقه‌بندی وگنر و غیره)
   طبق برخی مطالعات، زخم‌های سطح بالا مثل وگنر ۵ با احتمال قطع عضو قابل توجهی همراه هستند.

روش‌های پیشگیری از قطع عضو در بیماران دیابتی

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است، در مورد قطع عضو دیابتی، راهکارهای ساده اما مؤثری وجود دارند که اگر به آن‌ها پایبند باشیم، می‌توانیم عملاً از فاجعه جلوگیری کنیم.

• کنترل دقیق قند خون
  حفظ قند خون در محدوده هدف (متناسب با توصیه پزشک) یکی از پایه‌های پیشگیری است.

• معاینات منظم پا
  هر روز پای خود را بررسی کنید: زخم، ترک، تغییر رنگ، تورم. بیماران مبتلا به نوروپاتی باید به کمک آینه یا معان کمک بفهمند پشت پا یا کف آن چه وضعیتی دارد.

• کفش و جوراب مناسب
  استفاده از کفش طبی، جوراب نرم، عاری از درز و بدون فشار زیاد، طراحی شده برای بیماران دیابتی.

• کاهش فشار روی زخم (Off-loading)
  اگر زخمی دارید، باید فشار را از روی آن بردارید. روش‌هایی مانند Total Contact Casting (TCC) کمک می‌کنند فشار را توزیع کنند.

• تمیزی و خشک نگه داشتن پا
  با شست‌وشو روزانه، خشک کردن بین انگشتان و مرطوب کردن پوست مناسب (نه بیش از حد).

• قطع سیگار و بهبود وضعیت عروقی
  سیگار عاملی خطر برای عروق است و قطع آن به بهبود گردش خون کمک می‌کند. برخی مطالعات نشان داده‌اند سیگار با افزایش احتمال قطع عضو ارتباط دارد.

• درمان سریع زخم‌ها، عفونت‌ها و کنترل عوارض همراه
  هر زخم یا بریدگی کوچک را جدی بگیرید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.

• مراجعه به تیم تخصصی زخم و عروق
  در مراکز صاحب‌نامی مانند کلینیک‌های تخصصی زخم، با تیم چندتخصصی (درمانگر زخم، عروق، عفونی، جراح) درمان پیشرفته‌تر امکان‌پذیر می‌شود.

علائم هشداردهنده قبل از قطع عضو در بیماران دیابتی

گاهی یک سری “پیش‌نشانه‌ها” وجود دارند که اگر به آن‌ها دقت کنیم، می‌توانیم ورود به مرحله قطع عضو را پیش‌بینی کنیم و زود مداخله کنیم. این‌ها همان علامت‌های قرمز هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

• زخم یا سوختگی که پس از 3 تا 6 هفته بهبود نمی‌یابد
  اگر زخم تحت درمان تخصصی به مدت چند هفته همچنان پایدار باشد، باید هشدار داد.

• پیشرفت تغییر رنگ به بنفش یا سیاه شدن
  یعنی نشانه‌ای از نکروز (مرگ نسج) یا گانگرن است.

• ترشح چرک یا بوی بد زخم
  نشان‌دهنده عفونت جدی است.

• افزایش غیرمعمول تورم یا کبودی ناگهانی
  ممکن است نشانه جریان خون خیلی ضعیف باشد یا ترومبوز.

• درد غیرعادی یا بیدار شدن از خواب با درد شدید در پا
  وقتی فشار خون داخل عروق شدیداً کم باشد.

• بی‌حسی شدید یا از دست رفتن حس فشار یا لمس در نواحی زیادی از پا

• گرمی ناگهانی در ناحیه زخم یا اطراف آن
  ممکن است نشان‌دهنده التهاب شدید یا عفونت باشد.

• مشاهده استخوان در زخم عمیق
  وقتی زخم آن‌قدر عمیق باشد که استخوان دیده شود، احتمال قطع عضو بالا می‌رود.

به نقل از templehealth

If skin or bone is badly infected, if an open wound has not healed after 3 to 6 weeks of specialized wound care, or if circulation is extremely poor, doctors from many disciplines may need to take prompt action to prevent amputation.

اگر پوست یا استخوان به شدت عفونی شود، اگر زخم باز پس از ۳ تا ۶ هفته درمان تخصصی بهبود پیدا نکند، یا اگر خون‌رسانی خیلی ضعیف باشد، پزشکان باید سریع اقدام کنند تا از قطع عضو جلوگیری شود.

فرسام؛ کلینیک زخم در کرج

قطع پای دیابتی یکی از جدی‌ترین عوارض دیابت است، اما شناخت علائم قطع پای دیابتی و علائم هشداردهنده قبل از قطع عضو می‌تواند تفاوت میان حفظ عضو و از دست دادن آن باشد. پیشگیری از طریق کنترل قند، مراقبت روزانه پاها، درمان زخم‌ها در مراحل اولیه و مداخله سریع، کلید نجات پاهاست.

کلینیک درمان زخم فرسام در کرج با تیم تخصصی شامل پزشکان زخم، عروق، جراحی و پرستاران آموزش‌دیده، در کرج فعالیت می‌کند. ما در فرسام از فناوری‌های نوین، درمان‌های ترکیبی و رویکرد چندرشته‌ای استفاده می‌کنیم تا ریسک قطع عضو را به حداقل برسانیم.

اگر فکر می‌کنید در معرض خطر هستید یا علائمی شبیه به موارد بالا دارید، همین الان اقدام کنید:

• تماس مستقیم با کارشناسان ما

• ارسال پیام در واتس اپ و دریافت مشاوره رایگان

• رزرو آنلاین نوبت جهت ویزیت حضوری