از بین بردن جای زخم؛ راهکارهای مؤثر و علمی برای ترمیم پوست

به‌عنوان یک پزشک، بارها با مراجعانی روبه‌رو شده‌ام که می‌گویند: «دکتر، اولش فکر نمی‌کردم مهم باشه…»

یکی از آن‌ها جوانی بود که تنها یک بریدگی کوچک روی گونه‌اش داشت؛ زخمی ساده که اگر در همان هفته‌های اول به‌درستی درمان می‌شد، امروز اثری از آن باقی نمی‌ماند. اما بی‌توجهی، دستکاری زخم و استفاده از توصیه‌های نادرست باعث شد جای آن زخم برای همیشه روی صورتش بماند.

واقعیت این است که جای زخم فقط یک مسئله زیبایی نیست؛ گاهی مانعی برای اعتمادبه‌نفس، ارتباط اجتماعی و حتی کیفیت زندگی افراد می‌شود. اما امروزه با شناخت درست پوست و استفاده از روش‌های اصولی، از بین بردن جای زخم در بسیاری از موارد کاملاً امکان‌پذیر است.

دلایل ماندگاری جای زخم

ترمیم پوست یک فرآیند پیچیده و چندمرحله‌ای است. هر اختلالی در این مسیر می‌تواند منجر به ایجاد اسکار دائمی شود. اما برای مهم‌ترین دلایل ماندگاری جای زخم میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم.

• عمق زخم: زخم‌های عمیق‌تر به لایه‌های زیرین پوست آسیب می‌زنند.
• عفونت زخم: التهاب مزمن، ترمیم را مختل می‌کند.
• نوع پوست و ژنتیک: برخی افراد مستعد کلوئید یا اسکار برجسته هستند.
• محل زخم: زخم روی صورت، سینه یا شانه‌ها بیشتر مستعد اسکار است.
• نور خورشید: اشعه UV باعث تیره شدن جای زخم می‌شود.
• مراقبت نادرست: استفاده نکردن از پانسمان یا کرم مناسب.

جای زخم‌ها یکی از مشکلات شایع پوستی هستند که می‌توانند علاوه بر جنبه‌ی ظاهری، روی عملکرد پوست نیز تأثیر بگذارند. مراقبت و درمان درست جای زخم بستگی به نوع آن دارد، چرا که هر نوع زخم ویژگی‌ها و نیازهای متفاوتی دارد. شناخت انواع جای زخم و نحوه شکل‌گیری آن‌ها می‌تواند به انتخاب روش‌های مناسب درمان و کاهش عوارض کمک کند.

انواع مختلف جای زخم نیاز به راهکارهای مدیریت متفاوتی دارند. انواع اصلی شامل موارد زیر به نقل از store.mayoclinic می‌باشد:

• جای زخم هیپرتروفیک: زخم‌های برجسته و قرمز که در محدوده زخم اولیه باقی می‌مانند.
• جای زخم کلوئید: زخم‌های ضخیم و برجسته که فراتر از محل زخم اولیه رشد می‌کنند و ممکن است به رشد خود ادامه دهند.
• جای زخم آتروفیک: زخم‌های فرو رفته یا چاله‌دار، اغلب ناشی از جوش یا آبله مرغان.
• جای زخم کانتراکتور: زخم‌های سفت و محدودکننده که بعد از سوختگی یا آسیب عمیق پوست تشکیل می‌شوند.

جلوگیری از جای زخم

اگر زخم شما هنوز تازه است، در بهترین زمان برای پیشگیری از ایجاد جای زخم قرار دارید. مراقبت درست و به‌موقع می‌تواند از ماندگاری و بدشکلی جای زخم جلوگیری کند و روند بهبود پوست را تسریع کند. رعایت اصول ساده اما مؤثر در این مرحله، تأثیر زیادی بر نتیجه نهایی دارد.

اصول طلایی جلوگیری از جای زخم:

• شست‌وشوی صحیح زخم با سرم یا محلول مناسب
• مرطوب نگه داشتن زخم (Healing in Moist Environment)
• استفاده از ژل‌ها و ورق‌های سیلیکونی
• محافظت کامل در برابر نور خورشید
• عدم کندن دلمه یا خاراندن زخم

اشتباهات رایج که جای زخم را ماندگار می‌کند

استفاده خودسرانه از بتادین یا الکل:
بسیاری از افراد فکر می‌کنند استفاده مداوم از بتادین یا الکل باعث ضدعفونی کامل زخم می‌شود، اما این کار می‌تواند به سلول‌های سالم پوست اطراف زخم آسیب بزند. این آسیب سلولی روند ترمیم طبیعی پوست را کند کرده و باعث می‌شود بافت جدید به درستی شکل نگیرد، در نتیجه جای زخم برجسته یا تیره‌تر شود.

بستن زخم بیش از حد یا باز گذاشتن کامل آن:
اگر زخم را بیش از حد محکم ببندید، جریان خون به منطقه کاهش یافته و ترمیم سلولی بهینه انجام نمی‌شود. از طرف دیگر، باز گذاشتن کامل زخم باعث خشکی، عفونت و تجمع میکروب‌ها می‌شود. هر دو حالت می‌توانند باعث ایجاد جای زخم بدشکل یا اسکار هیپرتروفیک شوند.

پیروی از توصیه‌های غیرعلمی فضای مجازی:
در شبکه‌های اجتماعی و اینترنت، روش‌ها و محصولاتی تبلیغ می‌شوند که اثبات علمی ندارند. استفاده از این روش‌ها ممکن است به پوست آسیب زده، التهاب ایجاد کند یا روند بهبود طبیعی زخم را مختل کند. این موضوع به خصوص زمانی که زخم تازه است، می‌تواند جای زخم را ماندگار و نامطلوب کند.

روش‌های خانگی از بین بردن جای زخم