زخم وریدی پا چیست؟ علت، علائم و درمان اصولی زخم واریسی
این مقاله علاوه بر متن، به صورت پادکست صوتی و ویدیو نیز در دسترس شماست.
توجه داشته باشید که این پادکست با کمک هوش مصنوعی تولید شده و ممکن است بعضی کلمات کمی متفاوت یا نادرست تلفظ شوند.
بیشتر بیمارانی که برای درمان زخم وریدی پا مراجعه میکنند، یک نقطه شروع مشترک دارند: سالها ورم عصرگاهی پا، تیرگی پوست اطراف مچ، خارشهای گاهبهگاه… اما چون درد شدید نبوده، جدی گرفته نشده است. تا روزی که یک زخم کوچک کنار قوزک داخلی پا ایجاد میشود و دیگر بسته نمیشود.
یکی از بیمارانم میگفت:
«هر بار یه مدت کوچیک میشه، بعد دوباره باز میشه…» در تجربه بالینی درمان زخمهای وریدی، این جمله را بارها شنیدهام. واقعیت این است که اگر فشار وریدی کنترل نشود، زخم فقط موقت جمع میشود و دوباره باز خواهد شد. در این مقاله توضیح میدهم زخم وریدی پا دقیقاً چیست، چرا ایجاد میشود و درمان اصولی آن چگونه انجام میشود.
زخم وریدی پا چیست؟
زخم وریدی پا (Venous Leg Ulcer) نوعی زخم مزمن است که بهدلیل نارسایی مزمن وریدی ایجاد میشود. وقتی دریچههای داخل وریدهای پا درست کار نکنند، خون در ساق پا تجمع پیدا میکند. این فشار مزمن بهمرور باعث تخریب پوست و ایجاد زخم میشود. در این زخم، مشکل اصلی پوست نیست؛ مشکل برگشت خون است.
علائم هشداردهنده قبل از ایجاد زخم
خیلی از بیماران قبل از ایجاد زخم این علائم را دارند:
ورم عصرگاهی پا
تیرگی پوست اطراف مچ
احساس سنگینی
خارش و خشکی پوست
بهتر شدن درد با بالا گرفتن پا
این مرحله، بهترین زمان برای پیشگیری است.
تفاوت زخم وریدی و زخم شریانی
تشخیص درست بسیار مهم است، چون درمان این دو کاملاً متفاوت است.
| ویژگی | زخم وریدی | زخم شریانی |
|---|---|---|
| محل شایع | مچ داخلی پا | انگشتان یا روی پا |
| ورم | معمولاً دارد | معمولاً ندارد |
| رنگ پوست اطراف | قهوهای یا بنفش | سرد و رنگپریده |
| درد با بالا گرفتن پا | بهتر میشود | بدتر میشود |
| ترشح | نسبتاً زیاد | معمولاً کم |
قبل از شروع درمان فشاری، در صورت لزوم شاخص ABI بررسی میشود تا از سلامت جریان شریانی مطمئن شویم.
علتهای اصلی و عوامل خطر
علت زمینهای، نارسایی مزمن وریدی است. اما این عوامل احتمال ایجاد زخم را بیشتر میکنند:
واریس پیشرفته
سابقه لخته شدن خون (DVT)
ایستادن طولانیمدت
نشستن طولانی
اضافه وزن
استفاده نکردن از جوراب فشاری
در بیمارانی که سالها شغل ایستاده داشتهاند، این زخمها بیشتر دیده میشود.
درمان اصولی زخم وریدی پا
درمان زخم وریدی پا فقط پانسمان کردن سطح زخم نیست. اگر علت اصلی یعنی فشار بالای وریدی کنترل نشود، حتی اگر زخم ظاهراً بسته شود، احتمال بازگشت آن زیاد است. در تجربه درمان بیماران وریدی، دیدهایم افرادی که فقط پانسمان انجام دادهاند، معمولاً بعد از چند هفته یا چند ماه دوباره با همان زخم مراجعه کردهاند. دلیلش ساده است: مشکل اصلی، تجمع خون در ساق پا بوده که درمان نشده است. درمان اصولی این زخم سه بخش اصلی دارد:
۱. کنترل فشار وریدی (پایه درمان)
مهمترین مرحله، کاهش ورم و فشار داخل عروق است. این کار معمولاً با استفاده از بانداژ چندلایه تخصصی یا جوراب فشاری استاندارد انجام میشود.
درمان فشاری باعث میشود:
ورم پا کاهش پیدا کند
جریان خون بهبود یابد
روند ترمیم زخم سریعتر شود
احتمال عود کاهش پیدا کند
بدون این مرحله، هیچ پانسمانی بهتنهایی درمان قطعی محسوب نمیشود.
۲. انتخاب پانسمان متناسب با وضعیت زخم
هر زخم وریدی شرایط متفاوتی دارد. بعضیها ترشح زیاد دارند، بعضیها بستر فیبرینه دارند، بعضیها در معرض عفونت هستند.
بر اساس ارزیابی تخصصی، ممکن است از:
پانسمانهای جاذب برای کنترل ترشح
پانسمانهای آنتیمیکروبی در صورت وجود عفونت
پانسمانهای حفظ رطوبت برای تسریع بازسازی بافت
استفاده شود. انتخاب نادرست پانسمان میتواند روند ترمیم را کند کند.
۳. پیشگیری از عود
حتی بعد از بسته شدن زخم، درمان تمام نمیشود. بیمار باید:
استفاده از جوراب فشاری را ادامه دهد
وزن خود را کنترل کند
از ایستادن طولانیمدت پرهیز کند
در صورت وجود واریس شدید، پیگیری تخصصی انجام دهد
اگر این مرحله جدی گرفته نشود، احتمال بازگشت زخم بالا خواهد بود.
نکتهای که بیماران باید بدانند
زخم وریدی پا یک مشکل پوستی ساده نیست؛ یک اختلال گردش خون است که خودش را روی پوست نشان میدهد. به همین دلیل درمان آن نیاز به نگاه مرحلهای و علتمحور دارد، نه صرفاً تعویض پانسمان.
مراحل درمان اصولی
| مرحله | هدف | توضیح |
|---|---|---|
| کنترل ورم | کاهش فشار وریدی | بانداژ چندلایه یا جوراب فشاری |
| پانسمان مناسب | کمک به ترمیم | انتخاب بر اساس ترشح و وضعیت زخم |
| بررسی شریانی | اطمینان از ایمنی | انجام ABI در صورت نیاز |
| اصلاح سبک زندگی | جلوگیری از عود | بالا گرفتن پا، پیادهروی، کاهش وزن |
چرا زخم وریدی پا برمیگردد؟
بیشتر موارد عود به این دلایل است:
درمان فشاری قطع میشود
جوراب فشاری استفاده نمیشود
علت وریدی اصلاح نشده است
زخم وریدی یک مشکل مزمن عروقی است، نه یک خراش ساده پوستی.
چه زمانی باید برای درمان اقدام کنید؟
اگر:
زخمی کنار مچ دارید که بیش از دو هفته طول کشیده
پاهایتان ورم مزمن دارد
زخم بعد از مدتی دوباره باز میشود
بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود. شروع درمان در مراحل اولیه، روند بهبود را سریعتر و پایدارتر میکند.
برای درمان زخم وریدی پا به کجا مراجعه کنیم؟
اگر با زخم واریسی درگیر هستید و احساس میکنید روند بهبود پایدار نیست ، میتوانید برای ارزیابی تخصصی به کلینیک زخم فرسام مراجعه کنید. در فرسام، درمان بر اساس علت زمینهای انجام میشود، نه صرفاً ظاهر زخم. شما میتوانید از طریق راه های زیر با کارشناسان ما در ارتباط باشید و مشاوره رایگان دریافت کنید:
- تماس مستقیم با کارشناسان کلینیک
- ارسال پیام در واتساپ و دریافت مشاوره
- رزرو آنلاین نوبت برای ویزیت حضوری
هرچه درمان زودتر و اصولیتر شروع شود، احتمال بهبود کامل بیشتر خواهد بود.